Dzień zwycięstwa ze ZnajZnak: Prezent z okazji 72. rocznicy bitwy pod Monte Cassino

Dziś 72. Rocznica zdobycia przez Polaków Monte Cassino. Z tej okazji Instytut Pamięci Narodowej przygotował dla wszystkich chętnych mały prezent: grę „ZnajZnak – Monte Cassino” w bezpłatnej wersji print-and-play. Wszystkie 13 zestawów można pobrać stąd. A ja korzystając z tej okazji chciałbym trochę powspominać historię całej rodziny gier z serii „ZnajZnak”, bo jak sami przeczytacie jest już co wspominać.

Prace nad „ZnajZnakiem” zacząłem w 2011 r., niedługo po wydaniu „Kolejki”. Mechanika „Kolejki” jest nierozerwalnie związana z tematem gry. A ja potrzebowałem mechaniki uniwersalnej, która pozwoliłaby na pokazanie dowolnego historycznego tematu. Szukając rozwiązania natrafiłem na grę „Dobble”. Przyszła mi wtedy do głowy myśl: a gdyby na kartach umieścić symbole związane z historią? Gdyby jeszcze się dało na rewersie je dodatkowo opisać i zachęcić graczy do ich czytania? Czy nie otrzymalibyśmy ciekawej gry edukacyjnej? Tylko jak to zrobić, żeby nie kopiować „Dobble”?

Przeszukując BGG natrafiłem na dyskusję z analizą matematycznych właściwości gry. Okazało się, że za magią „Dobble” stoi wzór matematyczny, który jako taki nie może być opatentowany. Jeżeli do wzoru podstawimy inne liczby to otrzymamy model nowej gry, w której będzie więcej lub mniej symboli. Wybrałem „więcej” i podstawiłem do wzoru liczbę 12 zamiast 8. Tak powstał wzór na 133 symbole „ZnajZnak”. Jako, że z matematyką nie mam wiele wspólnego, rozrysowałem wzór metodą graficzną w wielkiej tabelce. Poprawność moich wielodniowych wysiłków potwierdził programik napisany przez dobrze znanego w środowisku graczy Michała Stajszczaka. Teraz tylko wystarczyło znaleźć 133 symbole związane z najnowszą historią Polski.

Początkowo gra miała się nazywać „Jaki Znak Twój?”. Pracując nad wyborem symboli doszliśmy jednak z koleżankami i kolegami z Biura Edukacji Publicznej IPN do wniosku, że nie sposób opowiedzieć naszej historii bez umieszczenia symboli obu totalitaryzmów. Po dodaniu do zestawu symboli swastyki oraz sierpa i młota nazwa zainspirowana znanym wierszem Władysława Bełzy przestała być adekwatna. Grę zaczęliśmy nazywać „ZnajZnak” z charakterystycznym brakiem spacji pomiędzy wyrazami, który niestety sprawia trochę problemów, o czym świadczy liczba strona na sieci, na których zapisano tytuł gry ze spacją.

Wybór symboli okazał się jeszcze trudniejszy. Najpierw martwiliśmy się, skąd wziąć aż tyle symboli. Po kilku burzach mózgów zaczęliśmy się zastanawiać, które z nich odrzucić, bo się nie mieszczą w zestawie. Zanim wybór symboli został ostatecznie zaakceptowany, a każdy z symboli szczegółowo opisany minęło sporo czasu. Ostatecznie powstała gra podobna raczej do cegły, a nie do lekkiego „Dobble” – ważące 2,5 kilograma pudło, wypełnione po brzegi 132 kartonowymi kartami i 133 kartami pomocniczymi z opisem symboli. A jednak „ZnajZnak” stał się naszym edukacyjnym przebojem. Pierwsze wydanie w nakładzie 20 000 egzemplarzy rozeszło się w całości po rodzinach i szkołach na całym świecie. Obecnie w sprzedaży jest drugie wydanie, w którym poprawione zostały drobne usterki pierwszej edycji oraz dodany nowy symbol, portret bohaterskiej sanitariuszki „Inki”. Świetny odbiór gry zachęcił nas do opracowania wersji na „ZnajZnak – Na prąd”. Wersję elektroniczną można bezpłatnie pobrać na tablety i smartfony albo zagrać na Facebooku.

„Duży” „ZnajZnak” doczekał się licznej rodziny. Wydaliśmy kilkanaście tysięcy wersji kieszonkowej z 10 kartami. Następnie z myślą o młodszych graczach opracowaliśmy wersję memory o nazwie „ZnajZnak – Pamięć”, zawierającej tylko 16 znaków. Mechanika „ZnakZnak” okazała się jednak tak nośna, że postanowiliśmy opowiedzieć za jej pomocą także inne historie.

Na pierwszy ogień poszedł temat bitwy o Monte Cassino. Do pomocy przy wyborze symboli zaprosiliśmy profesora Michała Polaka z Koszalina. Powstała dwujęzyczna gra niezwykle dopracowana w szczegółach, którą wydaliśmy w 13 kolekcjonerskich zestawach dla dwóch graczy. „ZnajZnak – Monte Cassino” z dumą rozdawaliśmy włoskim dzieciom w Cassino podczas obchodów 70. rocznicy bitwy.

Idąc za ciosem przygotowaliśmy „ZnajZnak – Sport” opowiadający o historii przedwojennego sportu. Szukając specjalisty trafiliśmy do profesora Artura Pasko z Białegostoku. I tym razem praca nad wyborem symboli okazała się bardzo pouczająca. Pierwsze wydanie dostępne było tylko w pakietach startowych Biegu Niepodległości i jako nagroda w konkursach historycznych IPN. W zeszłym tygodniu do sklepów trafiło drugie wydanie gry w części przeznaczone do sprzedaży. Tym razem do małego pudełka włożyliśmy tylko 63 karty, ale za to w instrukcji znalazł się nowy wariant rozgrywki.

Na tym nie koniec. Z okazji roku węgierskiego w Polsce i roku polskiego na Węgrzech wspólnie z węgierskim Komitetem Pamięci Narodowej (Nemzeti Emlékezet Bizottságának, NEB) i Węgierskim Instytutem Kultury w Warszawie pracujemy znad „ZnajZnakiem” z symbolami dotyczącymi naszej wspólnej polsko-węgierskiej historii. Gra będzie dwujęzyczna i oprócz polskiego będzie nosić uroczy tytuł w języków Madziarów: „Felismered? – ismeretterjesztő társasjáték”. Polsko-węgierski „ZnajZnak” będzie dostępny na jesieni.

Łączny nakład gier opartych na wzorze ze „ZnajZnak” przekroczył niedawno 100 000 egzemplarzy, nie licząc dziesiątek tysięcy instalacji na urządzeniach. Daje to grze drugi po „Kolejce” najlepszy wynik pod względem liczby nakładu gier IPN i chyba jeden z lepszych wyników wśród gier wydanych w Polsce. Zaawansowani gracze podchodzą do „ZnajZnak” nieufnie. Czy to obawa przed historią? Wszystkim, którzy mają opory polecam wydrukowanie sobie Monte Cassino w wersji P&P i rozgrywkę choćby w wariancie znanym z „Dobble”, ale z obowiązkowym wypowiadaniem nazw symboli z rewersu karty. Edukacja nie jest przeszkodą w dobrej zabawie.